De ‘full body scan’ houdt deze zomer de gemoederen in beweging. Minister Schippers van Volksgezondheid vindt dat gezonde mensen het recht moeten hebben zich in Nederland preventief aan een medische scan te onderwerpen en vraagt de Gezondheidsraad om advies. Veel artsen zijn fel tegen

bodyscan_voors_tegensWanneer je, zoals ik, openstaat voor het nieuwe en twittert dat je wel iets ziet in het idee van minister Schippers, dan moet je niet verbaasd zijn wanneer je stuit op een spervuur van tegenspraak. ‘Onzin,’ werd mij meteen verweten. En ik werd online ‘gestalkt’ door een radioloog die niet voor enige discussie vatbaar was. ‘Tégen. Tégen. Het is mijn vak. Tégen, zeg ik toch.’

Tijdens de zomervakantie heb ik het onderwerp even laten rusten. Maar wat mij is blijven bezighouden, is de vraag wat de ervaringen met de full body scan dan zijn in landen waar deze wel is toegestaan.

Hieronder heb ik enkele artikelen over dit onderwerp uit de Verenigde Staten op een rijtje gezet.

Hype
Kort samengevat: Ook in Amerika heeft een discussie gewoed over valse positieven (onschadelijke knobbeltjes), valse negatieven (schijnveiligheid), schadelijke bijwerkingen (hoge stralingsbelasting) en de ethische dimensie. Gespecialiseerde privéklinieken en sommige reguliere ziekenhuizen bieden er full body scans als faciliteit aan. Bij de introductie van deze diensten, zo’n tien jaar geleden, was er een hype, maar deze verdween toen via de media bij het grote publiek de boodschap van artsen begon door te dringen over de beperkingen van preventieve scans. Bij valse positieven op een preventieve scan vergoeden veel verzekeraars het dure vervolgonderzoek niet. Dat moet je dan zelf betalen. Alleen voor sommigen lijken preventieve scans misschien enige zin te hebben, zoals voor mensen met een geschiedenis van veel roken (longkanker) en mensen met een erfelijke ziekte in de familie.

Wellicht dat het Amerikaanse voorbeeld lessen bevat voor Nederland. Een hype gevolgd door een inzinking betekent geen permanente overbelasting van het gezondheidssysteem als gevolg van valse positieven. Bij de toelating van scanklinieken op Nederlandse bodem dienen artsen via de media actief te waarschuwen voor de beperkingen. Ook bestaande ziekenhuizen kunnen hun scanners buiten de reguliere openingstijden laten draaien voor gezonde mensen die zich tegen betaling preventief willen laten onderzoeken. Je kunt de instroom van valse positieven beperken door mensen die vervolgonderzoek willen, hiervoor zelf te laten betalen. Het récht heb je, maar er hangt wel een prijskaartje aan voor jouzelf. Met andere woorden: onder bepaalde condities kunnen de wens van de minister en het bezwaar van artsen mogelijk samengaan.

Dichtslibben
De gezondheidswereld is ondertussen volop in beweging. De discussie over de full body scan wordt in Nederland gevoerd tegen de achtergrond van een stelsel waarin de minister met alle macht probeert de niet aflatende kostenstijging te beteugelen. Het stelsel kraakt nu al in zijn voegen om mensen met ziektesymptomen te helpen. Terwijl het systeem is ingesteld op behandeling van symptomen, ontwikkelen zich in de samenleving trends van meer preventie en meer zelf betalen voor gezondheid. Ook de medische wereld legt de nadruk op preventie en onderzoekt de diagnostische mogelijkheden van de toekomst: ‘molecular medicine’, symptomen opsporen voordat ze er zijn, genezen voordat je ziek bent. Ook de genetica is met een opmars bezig en de tijd komt dichterbij dat je naar de dokter kunt met een memorystick met je DNA-codes. Allemaal factoren die op elkaar inwerken en de zorgverwachtingen van mensen beïnvloeden.

De discussie over de full body scan wordt alleen door de minister gevoerd vanuit een perspectief waarin het individu centraal staat. Artsen die tegen zijn, voeren vaak koude, statistische argumenten aan op grond van niet nader gespecificeerde onderzoeken (welke?) die zouden aantonen dat preventief bevolkingsonderzoek gemiddeld niet tot een verbetering van overlevingskans leidt. Dat is mogelijk waar, maar is weinig aansprekend voor de individuele burger die calculeert over zijn gezondheidsrisico’s en bezorgd is om het dichtslibben van zijn kransslagader. Het systeem blaakt van zelfvertrouwen over het eigen kunnen, maar kan het hierover ook op maat met mensen communiceren?

Is er in deze dynamiek plaats voor de full body scan? Ik ben benieuwd naar het advies van de Gezondheidsraad hierover. Ondertussen blijf ik een gezonde, open discussie over de full body scan voeden. Ik hoor graag als er meer aan ervaringen uit het buitenland bekend is.


Artikelen over ervaringen in de Verenigde Staten:
Medical Economics: ‘Full-body scans – or scams?’, August 2002
WebMD: ‘The Truth About Whole-Body Scans’, September/October 2007
Slate: ‘Full Body Scam’, November 2010
Sacramento Business Journal: ‘Industry adjusts as whole-body-scanning craze fades’, March 2013