De volheid van de traditie

De kern van de moderniseringsproblematiek is dat er naar het Westen een uitgeklede, geromantiseerde en verwetenschappelijkte vorm van boeddhisme is getransplanteerd

boeddha_magazine_76“Mindfulness,” schrijft iemand naar aanleiding van mijn vorige artikel in het Boeddhistisch Dagblad, “is die variant van meditatie die het beste past bij de levenswijze van de westerling en biedt derhalve veel meer perspectief om tot het punt van compassie te komen: waar meditatie toch voor bedoeld is.”

En ook: “Ik begrijp juist heel goed dat de Dalai Lama mindfulness promoot hier in het westen.”

Dit alles naar aanleiding van een discussie over de voors en tegens van modernisering van ‘het’ boeddhisme.

Persoonlijke zuivering
De kern van de moderniseringsproblematiek is dat er naar het Westen een uitgeklede, geromantiseerde en verwetenschappelijkte vorm van boeddhisme is getransplanteerd. Dit beschrijft David McMahan in zijn boek The Making of Buddhist Modernism, dat ik in mijn vorige artikel bespreek.

Mensen hier hebben vaak onrealistische verwachtingen van mindfulness of ze onderschatten de mogelijk negatieve uitwerking ervan.

De component ‘persoonlijke zuivering’ is er in het overplantingsproces van Oost naar West als het ware grotendeels uit gefilterd.

In de geschiedenis van het boeddhisme (een woord dat is uitgevonden door het Britse koloniaal bestuur) was meditatie om de zwaarte ervan specialistenwerk voor een selecte groep monniken.

De meeste boeddhisten mediteerden en mediteren niet. Ze proberen een ethisch leven te leiden, vrijgevig te zijn voor monniken en behoeftigen, en de nagedachtenis van hun voorouders te eren door een kaars of wierook te branden bij een bodhisattvabeeld. Al dat gemediteer in het Westen, ze vinden het maar vreemd.

Inwisselbaar
De manier waarop boeddhisme naar onze streken is overgeplant, kan ons het zicht benemen op de volheid van oude tradities.

Op het feit dat je meditatie eigenlijk alleen hoort te beoefenen als je weet waaraan je begint en dit doet onder leiding van een ervaren leraar.

Op het feit dat je heel goed boeddhist kunt zijn zonder aan meditatie te doen.

Op het feit dat meditatie, ritueel en devotie heel goed kunnen samengaan en tot op zekere hoogte inwisselbaar zijn.

Zijn er mensen die iets aan mindfulness hebben? Zeker weten! Zijn er mensen die erdoor op een dwaalspoor terechtkomen? Eveneens: zeker weten!

Er is het nodige kaf onder het koren van de mindfulnessaanbieders. Zeker nu de ziektekostenverzekeraars de vergoeding van psychologische behandelingen terugschroeven, zie je een verschuiving van ‘dure’ therapie naar ‘goedkope’ mindfulness. En mindfulnessleraar mag je je zonder enige beperking noemen.

Ik sta bij voorbaat kritisch tegenover iedereen die op enigerlei wijze geld verdient met mindfulness. Mijd zulke mensen liever als het kan. Wees kritisch wanneer mensen mindfulness in verband brengen met snel geluk of ‘wellness’.

Bestaat het risico dat mindfulness beoefend zonder voldoende gekwalificeerde leraar en buiten de context van Boeddha, Dharma en Sangha leidt tot een versterking van iemands individualisme? Zeker weten.

Volksreligie
Als de Dalai Lama in zijn boek Vrij van religie mindfulness aan de massa’s aanprijst, dan komt dit volgens mij omdat hij mensen tot een vorm van ‘Zivilreligion’ wil brengen: laagdrempelige ‘seculiere’ volksreligie opgebouwd rond compassie en andere gedeelde waarden.

Baat het niet, dan schaadt het ook niet, zou je kunnen redeneren. Mogelijk. Maar het uitglijrisico blijft bestaan. Het risico dat je je ‘spiritual anxiety’ in de bovenste regionen van de piramide van Maslow adresseert zonder de transformatie aan de basis door te maken die Gautama Boeddha de mensheid in het vooruitzicht stelde.

De Dalai Lama is de enige niet die deze richting uitgaat. In zekere zin doet bijvoorbeeld Thich Nhat Hanh hetzelfde wanneer hij mensen opwekt om met eenvoudige aandachtsoefeningen in het moment en bij elkaar te blijven. Het is niet zonder zin, maar het gevaar bestaat dat het een druppel op de gloeiende plaat blijft.

Als meer traditioneel georiënteerde boeddhist kom ik graag op voor de volheid aan te weinig bekende mogelijkheden die oude boeddhistische tradities te bieden hebben. En ik laat af en toe een kritisch tegengeluid horen over meditatie en mindfulness zonder Boeddha, Dharma en Sangha.

En ik ben de enige niet. In het jongste themanummer van Boeddha Magazine, ‘De dharma als medicijn’, staan lezenswaardige artikelen van André van der Braak (over de volheid van de traditie) en Edel Maex (over de schaduwzijde van mindfulness).

Maar als iemand de weg van de compassie wil uitgaan, op boeddhistische of niet-boeddhistische wijze, zal ik deze niet tegenhouden. Want daar draait het uiteindelijk wel om. Dat heb ik opgestoken van de discussie over de Dalai Lama die ontstond naar aanleiding van mijn vorige artikel. Als je er werkelijk in slaagt om ondanks de woelige baren van het leven vast te navigeren op het kompas van de compassie, dan volgt de diepe transformatie vanzelf.

2 gedachten over “De volheid van de traditie”

  1. Hallo, Jules, Ik heb nu niet de tijd om uitgebreid te reageren, maar mij reactie “gemakkelijk al te genmakkelijk” tav het motief vd Dlai Lama om op deze wijze seculier te willen zijn… En inderdaad de link naar de Mindfulness legde ik al.” En natturlijk kan je je in de nuanaces verlieizen. Maar als de intentie primair allleen maar pragmatisch gericht is om een graantje mee te willen pikken, om een groter publiek te willen bereiken? En als je beschouwd dat zijn orde alles behalve seculier in de goede zin vh woord is, juist daar de verkeerd orthodox (en op macht, op de jezieten gelijkende) gestaalde format…? Frappant dat we elkaar steeds meer vinden.. Later uitgebreider, prettig weekend, Eric M Stols —-Origineel Bericht—-

    Like

  2. Hallo, Jules,

    Ik heb nu niet de tijd om uitgebreid te reageren,

    maar mij reactie “gemakkelijk al te genmakkelijk” tav het motief vd Dalai Lama om op deze wijze seculier te willen zijn in mijn vorig bericht…

    En inderdaad de link naar de Mindfulness legde ik al.

    En natturlijk kan je je in de nuanaces verliezen.

    Maar als de intentie primair allleen maar pragmatisch gericht gericht lijkt te zijn om een graantje mee te willen pikken,
    om een groter publiek te willen bereiken?

    En als je beschouwd dat zijn orde alles behalve seculier in de goede zin vh woord is, juist daar getuigd van de verkeerde orthodoxe (en op macht, op de jezieten gelijkende) gestaalde format…?

    Frappant dat we elkaar steeds meer vinden..

    Later uitgebreider,

    prettig weekend,

    Eric M Stols

    Like

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s