Geëngageerd boeddhisme in China

Het boeddhisme heeft een lange traditie van cohabitatie met bedenkelijke regimes. Bij het westerse boeddhisme zou je hopen op een wat kritischer attitude

Prof. dr. André van der Braak

Mijn gewaardeerde ex-zendocent André van der Braak is samen met zijn leraar Ton Lathouwers tien dagen op bezoek geweest in een boeddhistisch klooster in Beijing.

In een column in het zomernummer van Boeddha Magazine doet hij verslag van zijn bevindingen. “Het Chinese boeddhisme is een geëngageerd boeddhisme,” schrijft hij. “Het gaat erom je handen uit de mouwen te steken en mee te helpen bouwen aan een betere samenleving (de beroemde Chinese harmonious society).”

Maatschappelijke tegenstellingen
Toen de DDR nog bestond, had je ook buitenlandse intellectuelen die daar een kijkje gingen nemen en zich bij terugkomst positief uitlieten over de verworvenheden van het staatssocialisme. In het China van nu is de ‘harmonieuze samenleving’ de politieke schaamlap van een autoritair bewind dat zijn onderdanen wil laten geloven dat de vruchten van de economische groei op termijn bestaande maatschappelijke tegenstellingen zullen dempen.

Er is uiteraard niets op tegen om mee te helpen bouwen aan een betere samenleving en er zijn in China ook vast boeddhistische monniken die daaraan een steentje bijdragen, voor zover ze althans wordt toegestaan hun kloosters te verlaten. Want daar begint het probleem.

Strikte grenzen
In China is boeddhisme door de overheid gereguleerd boeddhisme. Geëngageerd mag je er zijn, binnen de strikte grenzen die de Communistische Partij trekt. Er is, zoals bekend, veel onrecht in het land. Maar wee je gebeente wanneer je engagement zich uitstrekt tot een niet van hogerhand goedgekeurde zaak. Dat wordt algauw aangemerkt als strijdig met, precies, de uitgangspunten van de ‘harmonieuze samenleving’ – met alle gevolgen vandien.

Het boeddhisme heeft een lange traditie van cohabitatie met bedenkelijke regimes. Bij het westerse boeddhisme zou je hopen op een wat kritischer attitude. Het is jammer dat een wetenschapper als Van der Braak niet blijk geeft van meer oordeelsvermogen over de gevoelige context waarbinnen hij opereert.

Onder ieders ogen wordt in China de sociale cohesie eerder kleiner dan groter en de onderdrukking eerder meer dan minder. Als boeddhist kun je ook een zekere distantie bewaren en in je reisverslag met de nodige diplomatie duidelijk maken dat je de betrekkelijkheid van de officiële waarheid inziet. Dat maakt je thuis minder kwetsbaar voor het mogelijke verwijt dat je je al te makkelijk laat inpakken door de propaganda van het gastland.

3 gedachten over “Geëngageerd boeddhisme in China”

  1. Goed, dat je dit aan de orde stelt, Jules. En moedig ook, over een sangha-genoot.
    Ik ben het eigenlijk in alles wat je hier zegt, met je eens: André moet niet zo bang zijn dat hij een volgende keer niet weer China in komt.
    Kijk, ik kan me nog voorstellen dat André van der Braak als hoogleraar boeddhistische filosofie geen uitspraken doet over de onderdrukking van de Tibetanen; maar hij mag wel in die functie zaken opmerken over de destructie van het Tibetaanse boeddhisme door de Chinezen. En dat doet hij ook niet (hij heeft het eigenlijk nooit over het Tibetaanse boeddhisme en/of over de Dalai Lama; alleen over het Chinese, opvallende beperking voor een hoogleraar).

    Ik hoop dat André een discussie met jou en anderen aan durft te gaan, in het openbaar, en waar dan ook.

    Toch nog een kleine relativerende opmerking.
    Op zich is het correct als je zegt “het boeddhisme heeft een lange traditie van cohabitatie met bedenkelijke regimes”, maar het is algemener: ook in het verleden, in eigenlijk alle Aziatische landen (inclusief China) had het boeddhisme een traditie van cohabitatie met toen normale autoritaire regimes”. Regimes die we nu vanuit onze Westerse optiek (en ik ben daar gelukkig mee) ‘bedenkelijk’ noemen. Zoveel is er dus niet veranderd in China de laatste tweeduizend jaar.
    En we moeten onze Westerse cultuur waarin de beoefening van het boeddhisme sterk geindividualiseerd is, ook kunnen relativeren; onze autonomie, als boeddhist, is ook een illusie in deze samenleving waarin marketing en consumptiedwang voortdurend om ons heen hangt.

    Like

  2. In dit verband lijkt het me van belang op te merken dat ook Ton Lathouwers (1932) een wetenschappelijke achtergrond heeft.

    Hij studeerde wis- en natuurkunde, en Slavische talen en letterkunde. Tevens bestudeerde hij vergelijkende cultuur- en godsdienstwetenschappen over de ontmoeting tussen Oost en West.

    Ook is relevant dat emeritus-hoogleraar en Ch’anmeester Lathouwers Van der Braak in 2013 aanwees als zijn opvolger bij Maha Karuna Ch’an.

    Met andere woorden, Van der Braak en Lathouwers zijn niet van de straat en werken nauw samen.

    Laat Van der Braak de morele dimensie van zijn continue bezoeken aan China buiten beschouwing, dan is dit een bewuste—én politieke—keuze. Kennelijk heeft zijn omgang met Lathouwers hem daarvan niet weerhouden.

    Behoort dit tot het beroemde—én beruchte—’niet oordelen’ in zen, misschien?

    Like

  3. Voor wie een indruk wil krijgen van de actuele mensenrechtensituatie in China: 2Doc zendt vanavond op Ned. 2 (23.50 u.) de documentaire ‘Dead Men Talking’ uit, waarin ter dood veroordeelden kort voor hun dood wordt gevraagd waarom zij worden geëxecuteerd: http://www.npo.nl/2doc-dead-men-talking/14-08-2014/VPWON_1227614

    Eind 2013 maakte de Engelse krant The Guardian de stand op van het aantal tot de doodstraf veroordeelde en geëxecuteerde gevangenen wereldwijd (2007-2012). China weigerde cijfers ter beschikking te stellen, maar volgens de krant is China koploper. Het aantal Chinese ter dood veroordeelden en geëxecuteerden loopt in de duizenden: http://www.theguardian.com/news/datablog/2011/mar/29/death-penalty-countries-world#_

    Let wel: in deze statistieken wordt geen onderscheid gemaakt tussen boeddhisten en niet-boeddhisten. Mij is niet duidelijk of Van der Braaks ‘geëngageerde Chinese boeddhisme’ geëngageerd genoeg is om ook voor de laatsten aan een ‘betere samenleving’ te willen werken. Misschien kan hij daarop in een volgend nummer van BoeddhaMagazine (‘Verlicht je leven’) ingaan? Of ‘verlicht’ dat het leven van de lezers niet genoeg?

    Like

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s