Onder de titel ‘Olie’ neemt Volkskrant-columnist Arnon Grunberg vandaag op de voorpagina van de krant waar voor de buitenlandredactie

Volgens Grunberg “berichtte Globes, de Israëlische Financial Times, dat Israël een van de belangrijkste afnemers is van olie die uit door IS gecontroleerde gebieden wordt gesmokkeld.” Zijn conclusie, aan het einde van zijn column: Israël financiert de vijand.

Nee, mijnheer Grunberg. Ik heb het even nagelezen. De laatste keer dat Globes hierover berichtte was op 30 november van dit jaar. Toen schreef het echter dat er in verschillende Russische en Arabische media geruchten circuleren over oliesmokkel naar Israël.

Het Midden Oosten is niet alleen een broeinest van geweld, maar ook van geruchten. Olie is traditioneel een bron van speculatie, in alle opzichten. In het nieuws kun je er lekker mee stoken.

Dit gaat zo. Je brengt een gerucht in omloop dat Israël via een omweg olie koopt van IS. In kranten van talen die bijna niemand hier kan lezen, wordt geschreven over het gerucht. Vage Engelstalige nieuwsblogs brengen het gerucht de internationale wereld in.

Iemand trapt altijd wel in de val het gerucht als waarheid in de grote nieuwsmedia te zetten. En dat is niet Globes, want deze bericht zorgvuldig dat het om een gerucht gaat. Bij monde van Arnon Grunberg staat het vandaag als waarheid op de voorpagina van De Volkskrant.

Gerucht of desinformatie? Dit is moeilijk te zeggen. De Russisch-Arabische link maakt mij in ieder geval achterdochtig. Dit zijn media van landen waar de censor dicteert. De vage Engelstalige nieuwsblogs pikken het bericht op vlak nadat het Russische leger een persconferentie had gegeven met luchtfoto’s over beweerde oliesmokkel vanuit IS-gebied naar Turkije. Dat is in ieder geval stoken in verhoudingen van de westerse alliantie tegen IS.

Niets gebeurt zonder een reden, is de les van mijn loopbaan in de wereld van het nieuws. Ook de AIVD geeft voedsel aan mijn achterdocht. Deze zei bij de publicatie van zijn laatste jaarverslag zich zorgen te maken over pogingen van Rusland om de publieke opinie van westerse landen slinks te beïnvloeden, ook in Nederland.

Dus is Arnon Grunberg hier een kwetsbaar voorbeeld van? Ik weet het niet. Maar feit is dat hij in De Volkskrant een gerucht witwast tot nieuws en olie omtovert tot stookolie. Iets daarvan blijft altijd wel hangen in de geest van de lezer. Het wordt gereproduceerd aan de borreltafel.

De werkelijkheid van de internationale oliestromen is veel ingewikkelder. De Koerden willen ‘hun’ olie op de internationale markt verkopen. Maar de Iraakse regering dreigt afnemers van zulke olie juridisch aansprakelijk te stellen. Dus wordt de herkomst van de olie in de tussenhandel verhuld. In dit proces vermengt ook IS zijn olie.

Gaat zulke olie naar Turkije en Israël? Dat is zeker mogelijk. Maar indien zo, dan meestal vooral voor de doorvoer. Waar komt zulke olie terecht? Overal en nergens. Volgens sommige stemmen ook in Europese landen. Maar dat is oud nieuws.

Financiert Israël de vijand? Ik weet het niet. Zwamt Arnon Grunberg? Het antwoord daarop weet ik wel.